“ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome)” คือ ภาวะที่การตกไข่เกิดขึ้นไม่สม่ำเสมอ หรือไข่ไม่ตก ส่งผลให้ประจำเดือนผิดปกติร่วมกับการมีฮอร์โมนเพศชายมากเกิน แสดงออกด้วยการมีสิว ผิวมัน ขนดก และการทำอัลตราซาวนด์อาจจะพบลักษณะมีฟองไข่เล็กๆ อยู่รอบๆ รังไข่ ซึ่งสาเหตุการเกิดโรคนี้ยังไม่แน่ชัด อาจจะมีบางส่วนเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นเอง และเป็นโรคต่อมไร้ท่อที่พบบ่อยที่สุดในสตรีวัยเจริญพันธุ์
อาการ
อาการสำคัญของภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ คือ คนไข้จะมาด้วยอาการประจำเดือนผิดปกติ กล่าวคือ ประจำเดือนมาๆ ขาดๆ หายๆ หรือมีประจำเดือนอาจจะนานและหรือมีปริมาณที่มากเกินไป และพบในคนไข้ที่มีบุตรยาก
คนไข้บางคนก็อาจจะได้รับการตรวจเบื้องต้นจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านผิวหนัง เนื่องจากมีสิวค่อนข้างมาก และสิวเกิดขึ้นในคนไข้วัยผู้ใหญ่ ไม่ได้อยู่ในช่วงวัยรุ่น ไม่ตอบสนองต่อการรักษา ก็จะถูกส่งมาปรึกษาที่แผนกสูตินรีเวช นอกจากนี้การที่มีฮอร์โมนเพศชายมากกว่าปกติ จะส่งผลให้ผิวมัน มีขนขึ้นตามลำตัวมาก นอกจากนี้หลายครั้งที่ผู้ป่วยที่มีโรคนี้ ภาวะอ้วน น้ำหนักเกิน เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานและไขมันในเลือดสูง
การวินิจฉัย
แพทย์จะใช้เกณฑ์ 2 จาก 3 ข้อที่กล่าวไปข้างต้นคือ ประจำเดือนผิดปกติ มีฮอร์โมนเพศชายมาก และผลอัลตราซาวนด์ดังกล่าวข้างต้น หากพบว่าลักษณะตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป ก็สามารถวินิจฉัยได้ว่าเป็น “ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ”
ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบไม่ได้ก่อให้เกิดภาวะฉุกเฉินที่ทำให้อันตรายถึงแก่ชีวิต แต่หากไม่รักษาและปล่อยทิ้งไว้ก็จะส่งผลต่างๆ ดังนี้
1.การที่ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ประจำเดือนมาผิดปกติ หากปล่อยทิ้งไว้เป็นระยะเวลานาน ในอนาคตก็อาจส่งผลให้กลายเป็นโรคเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ และเกิดมะเร็งโพรงมดลูกได้
...
2.การที่ไข่ไม่ตกก็จะส่งผลให้มีบุตรยาก
3.ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบนั้นมีความสัมพันธ์กับโรคเบาหวาน กล่าวคือ เพิ่มโอกาสในการเป็นโรคเบาหวานด้วย และหากพบก็จะต้องรักษาควบคู่กันไป
4.มีความสัมพันธ์กับภาวะไขมันในเลือดสูง
5.ในอนาคตก็พบว่าเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นโรคความดันโลหิตสูง
6.หากตรวจพบว่าคนไข้เป็นโรคเบาหวาน และความดันโลหิตสูงร่วมด้วย ในอนาคตก็อาจจะมีโรคหัวใจเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งโรค
การรักษา
แนวทางการรักษาจะเป็นการรักษาตามสาเหตุ อาทิ หากประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ แพทย์ก็จะให้ยาคุมกำเนิด หรือยาปรับให้มีประจำเดือนทุกเดือน ในคนที่มีบุตรยากก็จะให้ยากระตุ้นให้ไข่ตก ส่วนในคนที่ตรวจพบโรคเบาหวาน ก็ต้องรักษาเบาหวานด้วย และในคนไข้ที่มีน้ำหนักตัวเกิน ก็จะต้องลดน้ำหนัก ควบคุมอาหาร และออกกำลังกาย
การป้องกัน
เนื่องจากภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบเป็นภาวะที่ไม่ได้มีสาเหตุการเกิดชัดเจนดังที่กล่าวมาข้างต้น จึงไม่สามารถป้องกันได้ แต่คนไข้ควรได้รับการวินิจฉัยอย่างรวดเร็วถ้าหากมีอาการของประจำเดือนผิดปกติ เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจจะเกิดขึ้นในระยะยาว ดังนั้นหากมีอาการต่างๆ ดังที่กล่าวมา ก็อย่านิ่งนอนใจ โดยเฉพาะเรื่องของประจำเดือนมาไม่ปกติ ซึ่งหลายคนมักมองว่าเป็นเรื่องธรรมดา แต่หากคุณกำลังอยู่ในวัยเจริญพันธุ์ และประจำเดือนมาไม่ปกติ ก็ควรมาพบสูตินรีแพทย์เพื่อหาสาเหตุ เพื่อจะได้วางแผนการรักษาได้ทันท่วงที
@@@@@@@@@@@@
แหล่งข้อมูล
รศ. ดร. พญ.อารีย์พรรณ โสภณสฤษฎ์สุข ภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล